ADEILADAU HANESYDDOL – dyfodol cynaliadwy

CYNHADLEDD 2009

CANOLFAN Y PRIORDY, Y FENNI, SIR FYNWY, CYMRU

DYDD GWENER 26 MEHEFIN 10.00am – 4.30pm

Mae Ymddiriedolaeth y Pentre Byw (ar y cyd â Cadw, Cyngor Sir Fynwy ac Ymddiriedolaeth Ddinesig Cymru) yn cynnig cyfle unigryw i fynychu Cynhadledd yn y Fenni yng nghanol harddwch y Gororau, yn agos at Fannau Brycheiniog ac o fewn cyrraedd hawdd ar y tren neu mewn car o Lundain, Caerdydd a phob rhan o’r DU.

Mae’r Gynhadledd ar gyfer:

• perchenogion sydd am wneud y gorau o’u hadeilad domestig, masnachol, eglwysig neu fferm
• cynghorwyr proffesiynol ar adeiladau treftadaeth
• darparwyr defnyddiau a thechnegau adeiladu traddodiadaol

Bydd y Gynhadledd yn cynnwys:

• Y siaradwr cyweirnod Richard Keen: arbenigwr ar hanes ac archaeoleg diwydiannol Cymru. Mae wedi gwneud mwy na deugain o raglenni teledu ac wedi cyhoeddi llu o lyfrau ac erthyglau ar wahanol agweddau ar hanes a thirwedd Cymru. Bu’n Guradur gydag Amgueddfa Genedlaethol Cymru ac yna yn Gynghorydd i’r Ymddiriedolaeth Genedlaethol am flynyddoedd lawer. Mae wedi bod yn aelod o Fwrdd Ymgynghorol Henebion Cymru ac mae bellach yn Gadeirydd Cyngor Cynghorol Adeiladau Hanesyddol Cymru.
• Cliff Blundell: awdur ac ymgynghorydd ar galch adeiladu i Ymddiriedolaeth Adfer Aberglasni yn Sir Garfyrddin, a fu’n gyfrifol am ‘arbed’ mwy na hanner cant o adeiladau yng ngorllewin Cymru rhag effeithiau dinistriol defnyddiau adeiladu modern. Yn un o gyfarwyddwyr Cwmni Calch Gorllewin Cymru, mae’n dysgu ar gyrsiau ledled Prydain ar ran y Gymdeithas er Diogelu Hen Adeiladau (S.P.A.B.) a thrwy’r Gymdeithas ar ran yr R.I.C.S a’r Ymddiriedolaeth Genedlaethol. Mae’n eistedd ar Bwyllgor Cenedlaethol y Building Limes Forum ac mae ar banel cynghori Grŵp Hyfforddi’r Dreftadaeth Genedlaethol.
  
• Michael Davies: pensaer a chyflwynydd gyda’r BBC; graddiodd o Ysgol Pensaernïaeth Cymru ym 1987 ac aeth ymlaen i astudio cadwraeth adeiladau yn y Gymdeithas Bensaernïol yn Llundain. Sefydlodd Davies Sutton Architects ym 1993, sydd bellach yn un o’r cwmnïau cadwraeth mwyaf ei barch yn y wlad. Mae rhai o’i weithiau mwyaf nodedig yn cynnwys adfer Tŷ’r Sger, Morgannwg a dderbyniodd wobr RIBA; yr Ogofdy Cregyn ym Mharc Pontypŵl; a chanolfannau ymwelwyr newydd yng Nghastell Caerffili, Rheadrau Aberdulais, a Chastell Rhaglan. Michael yw Pensaer yr Eglwys Gadeiriol i Eglwys Sant Gwynllyw, Casnewydd, ac mae’n darlithio’n gyson ar gadwraeth adeiladau. Un o’i ddiddordebau neilltuol yw sut y gall adeiladau newydd weddu i gefndir hanesyddol. Bu Michael yn cyflwyno’r gyfres deledu 'Discovering Welsh Houses' hefyd.
• Geraldine Delaney: Ymgynghorydd Adeiladau Hanesyddol, sydd â chyfoeth o brofiad mewn llawer maes o fewn yr Amgylchedd Treftadaeth Adeiliedig ac Adfywio Gwlad a Thref. Gan weithio’n helaeth mewn Datblygu Cymunedol ac Addysg a Hyfforddiant yn y Gymuned, a gyda’r Sector Wirfoddol, mae wedi datblygu a rheoli projectau a chynlluniau SRB. Mae ganddi hefyd fwy nag 20 mlynedd o brofiad mewn rheolaeth adeiladu ac mae wedi llwyddo i ddatblygu cyllid o amrywiaeth o ffynonellau cyhoeddus a phreifat. Yn ddiweddarach, fel Swyddog Datblygu (Cymru) Cymdeithas Ymddiriedolaethau Cadwraeth y DU, bu’n gweithio gydag Ymddiriedolaethau Cadwraeth Adeiladau ym mhob maes o fewn datblygu cyfansoddiadol a busnes, a datblygiad a rheolaeth projectau treftadaeth. Mae bellach yn Gyfarwyddydd Ymgynghorol gyda Heritage and Regeneration UK ac mae’n gweithio ar hyn o bryd ar ddatblygu projectau gydag Ymddiriedolaeth Castell Aberteifi ac Ymddiriedolaeth Cadwgan (Castell Aberteifi) ac Ymddiriedolaeth Amgueddfa Arberth (Narberth Bonded Stores).
  
• Edward Holland: cynghorydd projectau ar gyfer Ymddiriodolaeth y Tywysog dros Adfywio a fu am flynyddoedd lawer yn Arolygydd Adeiladau Hanesyddol ar ran Cadw. Aeth yn Guradur wedi hynny gyda’r Ymddiriedolaeth Genedlaethol gan gynghori ar gadwaraeth a chyflwyniad yr eiddo yng ngogledd Cymru. Yn 2001 symudodd yn ôl i dde Cymru fel Rheolydd Cadwraeth Cyngor Sir Fynwy, ac yn 2006 cychwynnodd yn ei swydd bresennol lle mae’n cefnogi projectau adfer treftadaeth ledled y DU. Mae Edward yn byw yn y Fenni ac ef yw Is-Lywydd Ymddiriedolaeth y Pentre Byw.
• Simon Robertshaw: Rheolydd Cadwraeth Cyngor Sir Fynwy, a ymunodd â’r awdurdod lleol yn y lle cyntaf yn 2004. Hyfforddodd fel Tirfesurydd Siartredig gan ennill ei gymwysterau ym 1990 yn adran Gynllunio a Datblygu Sefydliad Brenhinol y Tirfesurwyr Siartredig. Ar ôl mwy na deng mlynedd fel ymarferydd preifat, yng nghanol Llundain yn bennaf, cwblhaodd radd Meistr mewn Cadwraeth Adeiladau Hanesyddol ym Mhrifysgol Caerfaddon yn 2003. Yn ystod haf 2003 bu’n gweithio ym Mhalas Westminster cyn dod i sir Fynwy.

Rhaglen y Gynhadledd

10.00am Y Gynhadledd yn agor gyda’r Siaradwr Cyweirnod, Richard Keen

10.15am – 11.00am

Gwneud Adeiladau Rhestredig yn Llai o Ddirgelwch
Yn sgîl mwy nag 20 mlynedd o weithio ar adeiladau hanesyddol, bydd Michael Davies yn ceisio symleiddio cymhlethdodau adeiladau rhestredig, a sut i fynd ati i’w trwsio a’u hadfer. Bydd yn archwilio gwreiddiau cadwraeth, gwahanol agweddau a syniadau, a chrefft cyfaddawdu.

Coffi 11.00am – 11.15am

11.20am – 11.40am

Etifeddiaeth Werthfawr – Cadwraeth Adeiladau Gwerinol Cymru
Bydd Cliff Blundell yn cyflwyno achos cadarn ei sail ac addysgol o blaid trwsio a chadw hen adeiladau gan ddefnyddio defnyddiau a dulliau traddodiadol heb achosi niwed. Mae’n dadlau’n angerddol o blaid egwyddorion ymyrryd cyn lleied ag sy’n bosibl, gofal am yr amgylchedd a’r gymuned, a chynaliadwyedd.

11.45am – 12.15pm

Ailgylchu Adeiladau Hanesyddol
Pam na fyddwn ni’n meddwl am ailgylchu adeiladau hanesyddol? Rydym oll yn fwyfwy ymwybodol gartref ac yn y gwaith o’r angen am arbed ynni ac ailgylchu gymaint ag a fedrwn. Yn yr un ffordd, dylem fanteisio ar bob cyfle priodol i ailgylchu ein hadeiladau hanesyddol. Yn rhy aml, ystyrir nad oes gwerth i adeilad hanesyddol bellach pan fydd y defnydd yr adeiladwyd ef ar ei gyfer wedi darfod. Drwy enghreifftiau, bydd y sgwrs yn ceisio dangos sut y gellir gwneud defnydd newydd o adeiladau hanesyddol, gan ennyn adfywiad cymdeithasol ac economaidd yn y broses; sut y gall ei hailddefnyddio esgor ar ymleimlad o le ac o arbenigrwydd bro, ac mai eu hailgylchu yw’r dewis mwyaf cynaliadwy o safbwynt amgylcheddol.

12.20pm – 12.40pm

Mae pethau bach yn gwneud gwahaniaeth mawr
Bydd Geraldine Delaney yn amlinellu’r rhan hanfodol y gall cymunedau ac unigolion ei chwarae mewn arbed adeiladau treftadaeth a’u gwneud yn gynaliadwy yn y tymor hwy. Mae gwir gynaliadwyedd yn deillio o ddarganfod defnydd newydd a chynaliadwy i adeilad hanesyddol, neu weithio gyda pherchenogion i arbed y dreftadaeth. Bydd yn taflu goleuni ar gadwraeth adeiladau ac ymddiriedolaethau cadwraeth a’r llu o brojectau llwyddiannus sydd wedi cael bywyd newydd drwy gyfraniad cymunedau mewn ardaloedd trefol, diwydiannol a gwledig ledled y DU a Chymru.

Cinio Bwffe 12.45pm – 1.45pm

2.00pm (gall hyn newid gan ddibynnu ar y cyflwynydd)

Cyflwynir Gwobrau Cadwraeth Adeiladau Ymddiriedolaeth y Pentre Byw 2009 yn ystod y Gynhadledd, a bydd arddangosiad ffotograffig o brojectau cadwraeth arobryn yn sir Fynwy.

2.30pm – 2.50pm

Mynd gyda’r graen – Cynllunio i Wella eich Adeilad Traddodiadol
I’r rheini sy’n dymuno gwneud gwaith adeiladu y bydd angen caniatâd cynllunio ar ei gyfer, gall y gyfundrefn gynllunio yn aml ymddangos yn gymhleth iawn ac weithiau’n ddryslyd. Mae’r sgwrs hon yn ceisio datblethu rhai o’r prosesau, gan egluro swyddogaeth yr awdurdod cynllunio lleol a’i amcanion. Esbonir pwy fydd yn cyfrannu at y broses ymgeisio, ynghyd â gwybodaeth am swyddogaeth y cyrff cenedlaethol yr ymgynghorir â nhw. Cynigir arweiniad parthed beth yw’r factorau allweddol mewn ymgeisio’n llwyddiannus, a beth yw’r prif ofynion wrth roi cais ger bron. Rhoddir enghreifftiau o rai projectau a fu’n llwyddiannus.

3.00pm – 3.30pm

Taith dan arweiniad o gwmpas adferiad arobryn Ysgubor Ddegwm a Chanolfan Arddangos Priordy y Santes Fair.

Bydd llyfryn a gynhyrchir wedi’r Gynhadledd ar gyfer perchenogion cartrefi rhestredig ar gael i awdurdodau lleol ac eraill yn yr hydref.

Trefnir rhaglen o ymweliadau â phrojectau Ymddiriedolaeth y Pentre Byw (yn cynnwys Ysgubor Fawr Trerhew, adeilad Rhestredig gradd II*) ar DDYDD IAU 25AIN MEHEFIN gyda’r dewis o gludiant yn ôl ac ymlaen o Orsaf Reilffordd y Fenni o 2 pm. DA CHI, BWCIWCH.

Cynhelir Cinio Cyn-gynhadledd yn y Kings Arms, y Fenni, sydd newydd gael ei adfer, ar NOS IAU 25AIN MEHEFIN, 7.30pm ar gyfer 8.00pm, a gellir bwcio llety dros nos yno hefyd.

Cost y Gynhadledd, yn cynnwys coffi/bisgedi yn y bore a chinio bwffe, fydd:

• £25 i unigolion (gostyngiad i £20 i’r rhai sy’n bwcio cyn y 30ain o Ebrill 2009)
• £55 ar gyfer pob cyfranogydd o gwmnïau a chyrff cyhoeddus (mae’r Sefydliad Cadwraeth Adeiladau Hanesyddol yn dweud fod y Gynhadledd yn cyfrif fel DPP)

Bwcio: Dylid anfon ffurflen gais wedi ei gwblhau a’r tâl (sieciau yn daladwy i Ymddiriedolaeth y Pentre Byw) cyn gynted ag sy’n bosibl at
Ysgrifennydd y Gynhadledd, School House, Llangatwg Lingoed, Y Fenni, Sir Fynwy NP7 8RR.